Bewustzijn is.

Dit artikel is eerder verschenen in het tijdschrift Inzicht (mei 2016).

Stel er is nu onrust. In een reflex schiet het denken in actie, want in de conceptuele kaartenbak van het geheugen staat dat onrust ongewenst is en je er dus zo snel mogelijk vanaf moet. En denken kan alleen maar doen, dus je gaat afleiding zoeken, ergens buiten jezelf. De vraag is nu: wat zou er gebeuren als je de onrust niet direct probeert af te schepen ? Is het mogelijk dat je spontaan met Bewustzijn samenvalt en dat er geen behoefte meer is om wat dan ook te begrijpen, te sturen of te vrezen ? Kunnen we gaan beseffen dat we Bewustzijn zijn ?

Ja en nee. ‘Nee’, want we zijn al Bewustzijn en we kunnen worden noch zien wat we al zijn. Wij zijn al het waarnemen van de gedachten, gevoelens en objecten die op dit moment verschijnen. ‘Ja’, we kunnen open staan voor het idee dat we al zijn wat we waarnemen - dit gevoel van buikpijn, dat vrolijke roodborstje, die dreigende wolkenhemel - en dat het enkel het denken is dat blijft beweren dat dat niet zo is. We kunnen open staan voor de gedachte dat wat we in de kern al zijn slechts door een flinterdun laagje denkactiviteit is afgedekt.

Maar hoe ‘doe’ je je eigen aard ? Door dit moment volledig te ondergaan, er ‘ja’ tegen te zeggen, door stil en ontspannen aanwezig te zijn, woordloos te luisteren, niet in te grijpen, niet te willen begrijpen, geen conclusies te trekken, niet uit te zijn op resultaat, nergens op te wachten, onbeperkte ruimte te zijn voor werkelijk alles, zonder houvast te zijn. ‘Doe’ dit net zo vaak tot je zeker weet dat je niet de doener bent. Dan zie dat jij het leven niet stuurt, dat hoe het leven zich ontvouwt niet het gevolg is van jouw handelen, maar dat jouw handelen de wijze is waarop het leven zich ontvouwt, dat Bewustzijn ons ‘doet’, van a tot z. Dan zie je hoe alles voortdurend verandert, onvoorspelbaar is en zijn eigen loop kiest; hoe die ervaring de onrust langzaam uit je doet stromen en angst en verlangens gaandeweg plaatsmaken voor diepe vreugde en acceptatie van wat er is.

Met andere woorden: je valt met jezelf samen wanneer je het onmiddellijke wonder van dit moment proeft, als je het leven in haar directe volheid ongecensureerd durft ondergaan, als pijn pijn mag zijn en onrust onrust. Dan kun je ervaren wat het feitelijk is, namelijk energie die door je lichaam heen gaat en daar druk op je borst of in je hoofd of buik geeft. Doe jij de onrust en de lichamelijke reactie ? Nee, je hebt er niet om gevraagd, het verschijnt uit zichzelf. En je kunt de onrust waarnemen, dus kun je haar niet zijn. Dat kun jij je op dit moment beseffen. En ook dat besef neem je nu waar. Je bent je ervan bewust. Dus kun je ook dat besef niet zijn, noch de denker van die gedachten. Als je niet de doener bent, niet de onrust en niet de denker daarvan, maar het wel allemaal waarneemt, wat ben je dan ? Dat wat zich van die onrustenergie bewust is. De onrust die er nu is valt niet te ontkennen, maar dat wat kent, dat wat zich bewust is, valt niet te kennen, want het is de bron van alles, en niet een ding. Bewustzijn is de absolute voorwaarde om de onrust te kennen. Als je niet wegloopt voor wat er nu is en deze luisterende ruimte er mag zijn voordat het denken er mee op de loop gaat, ontdek je dat je in werkelijkheid Bewustzijn bent. Wat een ontdekking ! Nu hoef je dus niet meer te wachten op bepaalde ervaringen of bezig te zijn met ontwaken. Je blijkt namelijk al Bewustzijn te zijn, volledig ontwaakte aanwezigheid. Je blijkt het onveranderlijke te zijn dat niet geraakt kan worden, maar wel in zijn zinderende levendigheid elke veranderlijke vorm aan kan nemen

We kunnen hiermee vertrouwd raken door telkens opnieuw vast te stellen dat elke ervaring die op deze directe manier ontvangen wordt, de entree is naar de stille, welwillende, bewuste aanwezigheid die we van nature zijn. Bewustzijn blijkt geen ding te zijn dat je je toe kunt eigenen, maar het Niets dat Alles is, het gewaarzijn dat één is met werkelijk alles wat verschijnt. Het is wat zich altijd precies nu rechtstreeks aandient. Ernaar gaan zoeken heeft dus geen enkele zin, maar zoeken kan toch onderdeel zijn van wat nu verschijnt.

Steeds opnieuw is er dit mysterie: we kunnen Bewustzijn niet mislopen, want het beweegt ons, het spreekt onze woorden, we ademen zijn adem, we horen door zijn oren. We kunnen het ook niet zien, omdat het kijkt door onze ogen, en toch hoeven we alleen maar rond te kijken om het te zien. We wonen in zijn huis en ook al is het niet te kennen, we kennen het door wat we zien, ruiken, denken, vrezen, ervaren, dromen. En het mag er allemaal zijn. Er is nooit enige afstand geweest tussen Bewustzijn en ons, daarom kunnen we ook geen weg vinden die ernaar terugleidt. Het drukt zich uit als elke persoon en bezielt elke situatie. En natuurlijk kunnen wij geen invloed hebben op wat er gebeurt, want wij zijn zelf wat er gebeurt, in en door Bewustzijn. Hoe we ook ons best doen, we kunnen het niet benaderen of ervan weggaan, want het is overal en nergens niet. Het is aanwezig in onze meditatie, in de diepe frustratie waarmee we het zoeken ernaar staken, in onze stekende angst en in onze onbeschrijfelijke vreugde. Het is er altijd geweest, was er al voordat je de wereld inkeek en zal er nog zijn als je ogen voor de laatste keer gesloten worden.

Mocht het zich voordoen, sta dan toe dat de schrik door je lijf giert. Wacht, zit stil en luister tot je het gierende lijf bént. En daar hoef je alleen jezelf voor te zijn. Heel eigenaardig, je hoeft niet te weten wat Bewustzijn is. Het is wat er is, nu gierende aanwezigheid. Je hoeft ook niet te weten wie er bewust is. Er is dit, en dat is alles dat er is. Je hoeft niet bang te zijn voor het leven, voor wat er ook op je pad komt, want wat je werkelijk bent, kan niet stukgaan. Bewustzijn kun je niet stukmaken. Het kan niet scheuren of rafelen, is niet kapot te trekken en vergaat niet van ouderdom. Daarom mogen we het met langeafstandsraketten bestoken, met laserguns of drones beschieten, of een bomgordel omhangen. Het is niet stuk te krijgen, wordt zelf niet aangetast door welke beelden er ook op worden geprojecteerd. Het kan zijn liefde niet verliezen, zijn onvoorwaardelijkheid niet van zich afschudden, zichzelf niet opdelen. Jij en ik, elke vluchteling en elke terrorist ontvangt zijn adem en is zijn aanwezigheid.

Kom daarom nu tot rust in dit unieke moment dat Bewustzijn is, de enige niet-toestand die volledig jouw vorm aanneemt, de enige aanwezigheid die jou helemaal goedkeurt en neemt zoals je bent, de enige ruimte waar je veilig bent en niets nodig hebt. Dat rusten is niet moeilijk als je ervaren hebt dat het geen activiteit is. Rusten in Bewustzijn is je intrek nemen in je eigen aard, je mee laten voeren met de frisse wind van absoluut vertrouwen, verstommen in je eigen stilte. Nu ondervinden je gevoelens en gedachten geen hinder meer bij hun kortstondige reis van komen en weer gaan. Nu worden te midden van het leven alle obstakels om ten volle te leven opgeruimd. Nu is je geest nederig en opent zich dit moment. Je voelt alleen nog maar tederheid voor al je dwaze pogingen om wat er gebeurt af te weren of erin in te grijpen.

Ja, er kan werkelijk herkend worden dat Bewustzijn zich nooit feitelijk opgedeeld heeft en jij er nooit van afgescheiden bent geweest. Bewustzijn drukt zichzelf uit door middel van het leven en nodigt je uit te ontwaken voor dit moment en te zien dat dualiteit niet de realiteit is; dat je op elk moment in je levensverhaal al bent wat je zoekt; dat er nooit meer is dan wat er nu is; dat je nergens op hoeft te wachten; dat er geen ruimte is tussen jou en het leven en evenmin tussen jou en jezelf; dat er geen afstand is tussen het horen en de muziek; dat in dit moment angst en verlangen afwezig zijn als je intiem bent met de ervaring; dat gevoelens van schuld, schaamte en spijt een oproep zijn om dieper in jezelf te kijken; dat alles wat we kennen, inclusief onszelf, enkel als idee bestaat; dat het denken niet in een geconditioneerde ik-reactie schiet zodra je stil bent en luistert; dat het leven de ‘echtheid’ van het verhaal van ‘ik en mijn leven’ gaandeweg uit elkaar laat vallen.

Foto's